A voz da esperanza, unha entrevista a Érica Esmorís

A voz da esperanza, unha entrevista a Érica Esmorís


Texto: Daniel Landesa


Gustaríame poder gastar unha tarde en tomar un café tranquilo con Érica Esmorís para falarmos dese xeito pausado co que se conversa nalgunha cafetaría tranquila, se me poño a visualizala, deses bares pequenos con mesas redondiñas nas que resulta algo complexo poñer a libreta sen derramar o café nalgún momento. Gustaríame falar con ela sobre como se escribe unha novela tan profunda como Nena e o mar e como se recibe a nova de que esa entraña (porque entrañas son os textos que un autor ou autora saca do corpo) é recoñecida cun premio dunha categoría tan extraordinaria como o Merlín.
Non obstante, a distancia medida en termos de AP9 e a falta de tempo que tamén une estas dúas estremas atlánticas Vigo–A Coruña obríganme a falar con Érica Esmorís na distancia dos fíos da fibra.

Antes de nada, acabas de chegar de Turquía. Coñecer culturas diferentes é equivalente a concibir novos proxectos?

Non dun modo consciente. Esta viaxe a Turquía, percorrendo os 509 quilómetros da ruta Licia, foi concibida, nun principio, para baleirar máis que para encher. Voei coa idea da miña seguinte historia na maleta (presentóuseme formalmente só uns días antes) e cando chegamos a Fethiye, o inicio da ruta, dinlle ao botón de pause porque, nese momento, o importante era volver a ser quen son cando camiño, non penso e gozo. E así foi. Conseguín non pensar pero, sen querelo, claro, camiñei e coñecín. O verme do proxecto mantívose en fase larvaria (o modo pause do meu mando cerebral funciona moi ben) e, cando volvíamos a casa e me permitín mergullarme de novo na historia, caín na conta de que en Turquía coñecera os personaxes que esbozara vinte días atrás. Nesta viaxe baleirei, equilibreime e trouxen comigo na mochila, entre o saco e o bikini, uns personaxes moi estrafalarios. Estou desexando poñerme con eles.

 

Cóntanos unha desas ideas que pasaron polo teu bloc de notas mais que sabes que non se acabará convertindo nun texto.

Houbo un tempo no que tiña tempo (que cousa!) e me obrigaba a escribir cada día unha idea para unha nova historia. Non era unha idea elaborada senón uns apuntes breves, o resumo dos resumos, o que en guión se coñece como storyline. Nun caderno así caben máis disparates que boas ideas. Unha, por exemplo, era a historia dunha habitación máxica onde todo o que deixabas pola noite a medio facer aparecía ao amencer feito (e moi ben feito!). O rapaz que descubrira esta súper habitación era o suficientemente espelido para sacarlle un substancioso rendemento: non só era o máis querido no seu colexio senón que os adultos comezaban a interesarse por semellante expediente X. Eu tamén sería clienta dun neno e dunha habitación tan marabillosa!

Xa que falamos de bloc de notas. Ordenador ou papel? Es de esborranchar cadernos con ideas e borradores ou xa vives a literatura entregada por completo á electrónica?

Pois dende O poder de Amabel podo dicir que non son nin de bloc nin de ordenador. Seguramente o meu “método” non é o máis aconsellable pois dependo totalmente da miña memoria. Vou fiando a historia coas ideas que xorden e sucede, case, dun modo inconsciente. Non me sento a pensar. O quebracabezas móntase case só, o único que necesita é tempo. Despois, cando xa teño a historia completa si sento diante do ordenador e traballo no programa Scrivener. Primeiro bosquexo todo o libro e logo escribo a biografía de todos os personaxes. O programa permíteme traballar con fotografías e ilustracións que, dun xeito, me inspiran. Por exemplo, para o “Noon” máis novo de Nena e o mar tiña a fotografía do actor Jude Law no filme O talento de Mr Ripley. Difícil non iluminarse!

 

O certo é que non sei moi ben como enfocar esta pregunta, coñezo a varias autoras e autores que ao gañar o Merlín afirmaban que ese premio lles cambiaría a vida (e fíxoo), como espectador (e este ano como membro do xurado) teño esa sensación de que se trata dun premio especial, non só pola dotación económica, que tamén, senón por todo o que o rodea. O premio Merlín ten un xeito de glamour, descúlpeseme o termo, un verniz de ser un evento especial, como o viviches ti?

O premio é un recoñecemento ou, no meu caso, sen a preposición, directamente un coñecemento. Nena é o mar é o meu terceiro título e, como boa nai, quero a todos os meus pequenos por igual, pero gañar o premio Merlín fai que este sexa un paso máis longo cara o obxectivo de vivir do que escribo, é dicir, ser escritora. Hai pouco fíxome unha entrevista Pilar García Rego no Zig Zag da TVG e, no clip que logo extraen para as redes sociais, líase “Érica Esmorís, escritora”. Non hai mellor premio que unha definición que, de grande que é, ata da vertixe. Para min, esa é a verdadeira recompensa. O Merlín é un paso longo no aínda máis longo camiño cara unha profesión que respecto moito.

 

Creo que durante a entrega do premio sorpredícheste a ti mesma cando sen querelo che asaltou esa emoción tan fermosa que nos fixo sorrir a todas e todos. Non obstante cando o xurado te comunicou que eras a gañadora do premio a todos nos sorprendeu a túa tranquilidade. Tiñas unha boa vibración con ese texto, non é?

A pregunta anterior contesta, en parte, a esta: o que, naquel momento, vos pareceu tranquilidade era vertixe. Esa falsa tranquilidade sorprendeu tamén o meu mozo e os meus pais ata o punto que non crían que realmente gañara o premio Merlín. “Non te alegras?”, preguntou miña irmá. Claro, claro que si, moito!, pero o respecto temperou toda euforia e aínda o fai e non me culpo, así son e eu mesma me entendo (e ninguén máis). O certo é que tiven que mandar unha foto co premio para que finalmente me cresen.
Despois, cando Celia Pereira Porto lía as palabras que Daniel Landesa escribira coas sensacións de todo o xurado e que falaban con moita dozura e mimo de Porto Balea e de todos eses personaxes cos que convivín intensamente tres meses deixei caer, ou non puiden soster máis, o muro do respecto e a emoción me axitou e alí estaba eu, diante dos douscentos convidados, calada e con ganas de chorar pero non como o fixen, senón como unha tola, como choro cando estou soa na miña casa e algo me emociona, con tanta intensidade que despois teño que durmir a sesta.
furgo4byn2

Nena e o mar ten personaxes moi especiais, moi tridimensionais. Algo que a min persoalmente me gustou é que a maioría de personaxes son moi de carne e óso, teñen profundidade. Mais sobre todos eles está Nena, quen resplandece eles cun aquel de bondade intrínseca. De que lugar é que nace Nena?

Nena nace por oposición ao sentimento que fixo crecer a historia: a autolimitación, e a célula ovo foi unha conversa na que dúas persoas de mediana idade, tirando a novas, e, sen dúbida, en mellor forma física ca min, se autolimitaban por mor da súa idade. Da conversa e o que a conversa fixo en min naceu Nena o mar.
Por unha banda, en Porto Balea vive Nena, unha cativa de moi poucos anos, que cre. Cre na persoas, na bondade; cre que ela soa pode rescatar o seu pai dun escuro mar e dunhas crueis sereas, é dicir, cre que todo é posible. Por outra, con ela conviven os anciáns, homes e mulleres frustrados que, en vez de solucionar os conflitos aínda abertos, esperan o seu final. Nena é vida e eles só son rutina. E a vida sempre gaña.

 

Dende logo é unha protagonista cunhas características moi especiais que a sinalan como unha personaxe central: a única cativa nunha comunidade avellentada, a súa teima en non perder xamais a esperanza, a tenacidade para convencer… E malia todo, cun nome inventado, un tanto impersoal, que define esa condición única en Porto Balea (a única nena e Nena é o seu nome)… Que papel xogan os nomes no libro?

En Nena e o mar dinlle moita importancia a elección dos nomes. Pasa totalmente desapercibido pero o nome da protagonista, Nena, é o único que non é palíndromo: Otto, Hannah, Arora, Aia, Noon, Kilik, Neuquén, Adinida…Hai quen me dixo que parecían nomes nórdicos pero non. No libro, a vida dos habitantes de Porto Balea é circular. Cando as súas vidas parecen acabar, volven a empezar, completándose o círculo, unha e outra vez. Nena, non obstante, non é un nome palíndromo porque é ela quen co seu amor e valentía vai pechando o círculo dos que a rodean.

IMG_3240

En O poder de Amabel (Sushi Books), a protagonista é outra nena. Outra nena singular no seu contorno que se diferenza dun modo claro de todos os que a rodean, salvando as diferenzas, que hai de Amabel en Nena e de Nena en Amabel?

Amabel e verán e foi escrito en verán e Nena é outono e foi escrito en outono pero si é certo que se sacásemos a Amabel do seu universo e a situásemos en Porto Balea, ademais de poñer a vila patas arriba e rematar irremediablemente castigada, faría o mesmo que fixo Nena. Tanto a fantasiosa Amabel como a intrépida Nena son nenas xenerosas e, á súa maneira, só queren axudar. Son valentes e non aceptan, ou non entenden, o “non”. Pode que ás veces sentan medo pero os seus desexos son moito máis fortes.

Ao tempo que gañabas o Merlín saía Ulises e as cronoamigas. Un libro moi distinto ao habitual onde a literatura se mestura con outros xéneros (da man de Jacobo Fernández Serrano) e mesmo con actividades e xogos. Como se afronta un proxecto así no que o texto, malia ser o centro, non é o único elemento a ter en conta?Dende que punto de vista? Para o meu traballo?

Ulises e as cronoamigas é unha encarga de Sushi Books. Realmente a formulación foi escribir un libro ilustrado para rapazas de entre 9 e 12 anos. Despois de asaltar a biblioteca provincial da deputación de A Coruña e ler unhas cantas referencias nacionais e internacionais, presentei tres proxectos e Ulises e as cronoamigas foi o que máis lles gustou (e a min tamén). Comecei a traballar sen saber quen sería o ilustrador polo que tiven que facer un mapa dos ingredientes do libro e soltalos ao seu tempo para non empachar; ademais, como para este primeiro título indaguei nos anos cincuenta, sobre todo en estilo de vida, e detalles como vestimentas e peiteados eran moi importantes, fun deixando espazos con anotacións e fotografías para aproveitar o meu estudo e que lle serviran de guía ao ilustrador. Aínda que seguro que o estudo o fixo igual. Jacobo Fernández Serrano incorporouse axiña e o primeiro que recibimos del foron os bosquexos dos personaxes, de Ulises a das viaxeiras do tempo, e gustáronnos moito, tanto que se fixo moi longa a espera para ver o resto das ilustracións. Jacobo Fernández Serrano deulle ao texto a dimensión de libro completo.

Axudouche a túa profesión a encaixar todos estes elementos?

O certo e que ter coñecementos de guión axuda e moito pero máis que no contido ou no xeito de distribuír a información do contido, axuda á hora de traballar. Non salto ningunha das fases: storyline, sinopse, escaleta, tratamento e despois, si, esquezo as técnicas e escribo o que sinto, con total liberdade. Cando escribo, cando realmente escribo, teño xa o tema do libro, a estrutura pechada, co final moi pensado, e as descricións e biografías dos personaxes. A miña imaxinación traballa mellor cando todo está en orden, cando sei o que quero contar, como o quero contar e por que o quero contar e iso aprendino do guión. Non podería sentarme a escribir ningunha historia que non soubese como termina. O cerebro desconectaría e pasaría máis tempo no Facebook que no Scrivener.

Nena e o mar está ilustrado por Dani Padrón quen xa tivo a oportunidade de coñecer aos personaxes durante as deliberacións do xurado. Dende logo o seu traballo é magnífico. Non obstante, cada lectora e cada lector forman imaxes sobre como son os protagonistas dun texto. Como asumes verlle unha cara nova aos teus personaxes? Vén sendo como escoitar a voz dunha mesma nunha gravadora?

Traballar con Dani Padrón foi unha das maiores satisfaccións desta aventura. Non só pola calidade artística do seu traballo e a súa profesionalidade senón porque el entende a historia do mesmo xeito que a entendo eu. Cando recibín a primeira das ilustracións, a portada, sorprendinme moito pois tanto a protagonista, Nena, como o seu compañeiro felino, Kilik, eran como os imaxinara. Non foi escoitar a voz dunha mesma senón saber que polo mundo adiante hai un rapaz que ten o poder de ler a mente. É unha portada tan bonita e tan sentida. Penso que transmite o mesmo que todo o texto. Foi unha sorte que Dani Padrón fora membro do xurado e que o texto que escribira Aleteo Brisalinda, o meu pseudónimo, fora o premiado.

Fálanos das túas influencias. Es fan de Pippi Langstrum, queda patente nos textos e nalgunha entrevista. Pero que máis? Da literatura galega? E se fuximos de literatura infantil xuvenil? Que é o que les?

Son moi fan de Astrid Lindgren, non só do seu Pippi Langstrum, senón dos outros títulos que miña nai me mercaba mensualmente no Círculo de Lectores, pero tamén doutros clásicos da miña infancia como Michael Ende, María Gripe, Mark Twain, Jack London ou Miguel Delibes. Podía recitar todos os poemas infantís de Gloria Fuertes e deborei máis dunha vez Das cousas de Ramón Lamote de Paco Martín, que por entón era lectura obrigatoria na EGB. Lembro con moito cariño todas as lectura obrigatorias, non houbo ningunha que non me gustara. Estas lecturas abríanme a novos autores e a outros estilos. Agora, cuns anos máis, continúo gozando coa lectura do mesmo xeito. Gústanme autores como Eduardo Mendoza, Gabriel García Márquez ou Joyce Carol Oates, por exemplo. Este ano namoreime dun libro: Te quiero porque me das de comer de David Llorente. Ten unha formulación totalmente orixinal. Recoméndoo. Tamén son fan de Ben Brooks. Hai nada lin con voracidade e angustia Un animal chamado néboa, o primeiro que leo de Ledicia Costas (pendente teño a súa Escarlatina) e sorprendeume moito. Fíxome vivir cada unha das súas historias. Agora mesmo estou con Morena, perigosa e románica de Pedro Feijoo, un rexistro totalmente diferente e polo que sinto predilección.

E xa que estamos, algunha música fetiche para o momento da escrita?

No momento da escrita…con este tema hai lío na miña casa. O meu mozo é musico. Entre outros instrumentos toca o banjo, o instrumento do inferno, como o chamo eu. A casa é pequena. As paredes, de papel. Así que o son que eu prefiro é o da porta ao pechar porque iso significa uns intres de silencio. Que ben se escribe en silencio pero na rúa Amargura, onde vivimos, o silencio non dura moito.

 

 



Deixa unha resposta