Crítica d’A historia do touro Ferdinando

A historia do Touro Ferdinando

Fábula indispensable sobre a paz


Texto: Montse Pena Presas


Ás veces as obras que lemos deixan singulares pousos en nós e non conseguimos falar delas ata que pasa un tempo. Quizais porque, como dunha comida da que se lembra para sempre o sabor, cómpre degustala con vagar e pensala para tentar sacar toda a súa cerna ou, cando menos, a propia interpretación dese texto –neste caso tamén desas ilustracións- que nos fixeron reflexionar. A historia do touro Ferdinando de Munro Leaf e Robert Lawson é unha desas obras que callan, porque xera preguntas ás veces incómodas e porque nos fai pensar que, outra vez si, outro mundo é posible (non importa cantas veces o imaxinemos porque o importante é precisamente iso, pensalo e tentalo á vez que se soña). Mais adianto xa que esta obra non é calquera obra, senón un clásico da LIX, traducido a máis de 60 linguas e da que Gandhi dixo que era o seu libro preferido.

Ferdinando é un touro diferente dende xato, porque non lle gusta facer as cousas que fan os demais animais da súa especie. Ferdinando é, para que nos entendamos, unha especie de Elmer en branco e negro, no que as diferenzas van, sobre todo, por dentro. A súa afección maior é ulir flores debaixo da súa sobreira favorita e, coido eu, saberse distinto. Unha diferenza que se asume como natural dende cativo (e que importante é (auto)recoñecerse dese xeito) e que vai marcar a súa vida futura. Porque a nosa sociedade obriga, en moitas ocasións, a tomar roles que non se elixiron e que en moitas ocasións mesmo se rexeitan. Así é como o protagonista, nunha desas carambolas que ás veces xoga o destino, é escollido para unha corrida de touros que se vai celebrar en Madrid, na que é bautizado como “Ferdinando o fero”. Mais a Ferdinando non lle apetece pelexar e xa se sabe que a mellor resposta a un acto de violencia é precisamente a non violencia. Non desvelarei máis detalles do argumento porque sería como descubrir demasiado do que esta obra grande para novxs e adultxs nos pode ensinar.

Nesa afirmación de Ferdinando xogan diferentes elementos: o propio respecto ao que se é, a promoción dunha cultura para a paz e a mostra de que outras masculinidades son máis que necesarias. A revisión da figura do touro, símbolo evidente do macho imperante, permitirá aos pequenos ter outros lugares dende os que pensarse. A postura da non participación no acto violento amosa, parafraseando a Camus, que sempre é traballo das persoas non estar do lado dos executores. Construír o mundo dende o pacifismo pode basearse, dende este álbum, en respectarse a si mesmo primeiro para poder respectar aos demais despois dende o diálogo e a empatía.

Non me resisto tampouco a comentar algo que, moi acertadamente, sinala Kalandraka na explicación da importancia desta obra. O orixinal foi publicado en 1936, o que unido a que Leaf sitúa o texto explícitamente en España –así se di xa dende a primeira páxina- e que algunha das ilustracións de Lawson leva a acción a Ronda (ademais de en Madrid), parece aludir, como unha das lecturas posibles, a que estamos ante unha parábola contra a violencia en maiúsculas: a Guerra Civil española. Porque a indubidable fondura e a senlleira repercusión deste volume contrasta co seu texto sinxelo e afiado e cunhas ilustracións detallistas, en branco e negro, case doutra época e cun punto naif que volven lembrar ao público adulto, que os mellores libros para nenas e nenos sempre teñen unha dobre lectura. Neste sentido, o que A historia do touro Ferdinando pode achegar é, simplemente, inxente. Para sabelo, debésemos pescudar as diferentes recepcións nos diferentes contextos en que foi editado. Mais o certo, é que un libro que prohíben e do que se desfán os peores sistemas ditatorias é sempre, e por sorte, altamente perigoso e impresncindible. Porque o perigo reside xustamente en que non chegue ás lectoras e lectores. E o imprescindible é, xustamente, todo o demais do que del se deriva.

Editorial kalandraka - A historia do touro Ferdinando

 



Deixa unha resposta