Crítica de Sira e o robot, de Mark Wiersma e Miguel Mosqueira (Edicións Xerais)

siraeorobot

O futuro luminoso


Texto: Lara Rozados


“Aquí estamos, here we are”. Galicia, ano 2050, “tempos de moito traballo”, pouca diversión, cafés triplos, todo o medible medido en números e merendas infantís de “pan, chocolate e antidepresivos”. Sira e o robot, libro-disco de Mark Wiersma e Miguel Mosqueira editado por Xerais, pode lerse case como unha distopía, coma aquelas novelas futuristas do Orwell ou Huxley, mais o futuro que traza paréceselle moito ao presente; porque malia o escuro deste tempo de números, deberes que parecen documentos administrativos, e merenda con antidepresivos, algunha esperanza queda. Aínda non é algo cotián viaxar polo espazo, nin son cooficiais galego e inglés, nin a Catedral de Santiago de Compostela virou Catedral de San Gooogle (con curas que rapean para atraeren a súa congregación), pero moito do que se conta en Sira estamos a vivilo. “Xa está ben de cultura… Quedades co Luar!”, di a televisión, e non é difícil imaxinar que o programa perdure 35 anos, con ou sen Gaioso á fronte.

“Como podes facer as cousas tan ás présas sen tomar a calma necesaria?”, pregúntase Sira nun deses momentos de agobio polos “homework”. Seu pai e súa nai viven ás présas; ela tamén, no colexio e no (pouco) lecer todo parece encamiñar a rapazada á velocidade da vida moderna… Son declaracións de intencións o primeiro tema que canta a nena, “Rebel schoolgirl”, e a “Cançión da vagha” (versión en feminino da canción coa que O Leo i Arremecághona!!! -tamén presente, de forma espectral, ao final da peripecia- se presentou ao A polo Ghit!!!, o 1º certame de cancións do verán organizado por Vieiros.com no 2006), e coa que Sira participa no Festival Interestelar da Canción: non é nin “vagha nin traballadora”, simplemente non é nin quere ser explotada. Quere vivir feliz, cos pés en contacto coa herba, sen tanta actividade extraescolar, tanto “homework” nin tanta leria. Lémbranos a outra nena que hai oito anos axudou a Paula Carballeira a gañar o I Premio Manuel María de Literatura Dramática Infantil con Boas Noites: a súa Xiana estaba tan saturada de actividade e carreiras para chegar dun sitio a outro polo día que prefería aproveitar as noites para xogar na vez de durmir. Os rapaces e rapazas xa viven hoxe baixo unha chea de presións: as do ensino, as das aspiracións dos pais e nais ás que son sometidxs, as que lles impón a industria do lecer, vinculada ao consumo. E non entremos no terreo da desmesurada psiquiatrización (e medicalización) da infancia: cando o avó de Sira, co que as persoas que nacemos a finais dos 70/comezos dos 80 nos sentimos tan identificadas, fala desa merenda con antidepresivos, non é algo, por desgraza, que quede tan lonxe. Hai un humor moi acedo en Sira e o robot, que probablemente nos faga máis graza ao público adulto que ao infantil, así como moitos referentes que identifiquemos antes. “Shut up! Bender do carallo…”, dille o avó a William, o robot de Sira. Tamén canta que papou coa súa avoa todas as de Martínez Soria, e “foi ficando só” cos DVD’s e CD ROM. Sexa o Manoel Antonio de De catro a catro ou “Futurama”, “Dallas” e “Falcon Crest”, o avó define as súas lembranzas como “batallas do home de Cromagnon”, un himno xeracional, case.

É interesante como se cuestiona o estado da educación actual neste libro: “a clase de Twitter é un baixón”, canta Sira. Métense con calzador as novas tecnoloxías na aula, mentres as cousas máis interesantes se aprenden no tempo libre: “No recreo aprendín (…) que o oposto ao medo é o amor… Tamén debuxei bastante mentres falaba a profe”. Sira tamén protesta: “Por que tanto inglés? Hai tantos idiomas no planeta… Eu non aprendo porque son unha vaga, pero molaría”. De feito, o libro-disco xoga coa posibilidade de ler e escoitar en inglés e galego á vez, pero tamén achégase ao chinés, francés, alemán e portugués. E o máis interesante é de que maneira fai este achegamento ás linguas como ferramentas de comunicación. Sira atópase na súa viaxe espacial onda William con problemas de entendemento que finalmente acaba solventando a través do portugués, pero tamén aprende que o coñecemento das linguas é cuestión de actitude e de receptividade en boa medida. Atopamos certas reticencias entre o público (adulto) a que no libro-disco se falen tantos idiomas, de forma que quen non sexa falante dalgún deles poida sentirse excluídx, pero axiña comprobamos que os nenos e nenas teñen moitos menos prexuízos. A oralidade que achega o disco axuda á escoita, e Sira descobre finalmente que non hai tanta distancia. Dille a taxista brasileira “desde o berço estamos acostumados a escoitar muitíssimas linguas cada dia, e a gente vai acostumando o ouvido, não é? Mas, a partir de certa idade, cada pessoa quase sempre escolhe se comunicar numa língua específica”.

Festa de presentación no Numax de Compostela

Festa de presentación no Numax de Compostela

Por último, é salientable o carácter feminista da obra: non é só que a protagonista sexa unha nena, é que é unha nena intelixente e con iniciativa, e tamén moi crítica co ensino que recibe: “History is never Herstory”, canta en “Rebel shoolgirl”. Interprétaa, ademais, a poeta, xornalista (e DJ, e debuxante, e música…) Xiana Arias. O pai e a nai reparten as tarefas do fogar e tamén traballan fóra por igual. E hai narrador… E narradora (de feito, a pantasma (?) d’O Leo i Arremecághona!!! que se lles aparece ao final discute co narrador “Como que mandas ti, e logo a Narradora? Ai, canto machismo…”), pegando un salto de nivel diexético que tolearía ao Genette.

Sira e o robot, en definitiva, é un sopro de aire fresco, un “andar cos pés descalzos na herba” na literatura infantil e xuvenil. O libro-disco, polo formato de edición escollido por Xerais e as ilustracións de Iván Sende, parece destinado ao público escolar, aínda que non o sexa en principio; didáctico, que non moralizante, cómpre ter en conta o seu potencial fóra da educación formal, como ferramenta de lecer, o poder suxestivo da escoita para representacións teatrais (por parte de adultas… Ou non), e sobre todo, o divertimento. Malia poder ter uso na escola, preséntase como un artefacto para o ocio e claramente encamiñado a pais e nais, que son quen teñen o poder adquisitivo á fin e ao cabo. E aí topamos con problemáticas varias: a do consumo de literatura e música (e de calquera produción cultural) destinada ás crianzas por parte de pais e nais, a súa valoración como posibilidade de ocio, e a de estas producións buscaren máis a complicidade co público adulto que co infantil. Interrogantes para quentarmos a cabeciña nais, pais, creadorxs, editorxs, educadorxs (formais ou non), mentres xs cativxs len e o pasan ben.



Deixa unha resposta